Όταν η προστασία ενός είδους δεν αρκεί για να προστατευθεί ολόκληρο το οικοσύστημα

Φωτογραφία: Caretta caretta στον Κόλπο του Λαγανά, Ζάκυνθος. Funfood / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Η Ζάκυνθος έχει κάτι που ελάχιστες περιοχές της Μεσογείου μπορούν να διεκδικήσουν.

Φιλοξενεί έναν από τους σημαντικότερους βιότοπους αναπαραγωγής της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta.

Ο Κόλπος του Λαγανά και οι παραλίες του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου αποτελούν έναν φυσικό θησαυρό διεθνούς σημασίας.

Και όμως, πίσω από την επιτυχία της αναπαραγωγής υπάρχει μια αντίφαση.

Η χελώνα συνεχίζει να γεννά. Το οικοσύστημα όμως συνεχίζει να πιέζεται.

Το 2025 καταγράφηκαν περίπου 2.155 φωλιές Caretta caretta στον Κόλπο του Λαγανά.

Ο αριθμός αυτός είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικός και δείχνει ότι η συστηματική προστασία των φωλιών, που πραγματοποιείται εδώ και δεκαετίες, έχει αποτέλεσμα.

Δεν πρέπει όμως να δημιουργεί εφησυχασμό. Οι καταγραφές του ΑΡΧΕΛΩΝ δείχνουν ότι συνεχίζονται σημαντικές ανθρωπογενείς πιέσεις στις παραλίες και στη θάλασσα.

Φωτισμός που αποπροσανατολίζει τα νεοσσά, υπερβολική χρήση των παραλιών, ανθρώπινη παρουσία κατά τη διάρκεια της νύχτας, σκάφη που κινούνται με υψηλές ταχύτητες, αγκυροβολήσεις και υπερβολική προσέγγιση των χελωνών είναι ορισμένες από τις πιέσεις.

Παράλληλα, υπάρχουν προβλήματα χρήσεων γης, παράνομες κατασκευές και παρεμβάσεις σε προστατευόμενες περιοχές.

Το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο από την Καρέττα

Η Caretta caretta λειτουργεί ως δείκτης της κατάστασης του οικοσυστήματος.

Δεν προστατεύουμε μόνο τη χελώνα.

Προστατεύουμε τις παραλίες ωοτοκίας, τις αμμοθίνες, τη φυσική μορφολογία της ακτής, τη θαλάσσια περιοχή και την οικολογική συνέχεια του παράκτιου συστήματος.

Όταν μία παραλία γεμίζει με κατασκευές, φωτισμό, οχήματα ή υπερβολική ανθρώπινη δραστηριότητα, δεν υποβαθμίζεται μόνο η δυνατότητα της χελώνας να γεννήσει.

Υποβαθμίζεται ένας ολόκληρος φυσικός μηχανισμός.

Η μεγάλη πρόκληση του τουρισμού

Η Ζάκυνθος δεν πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στο περιβάλλον και στον τουρισμό.

Η επιλογή πρέπει να είναι ανάμεσα σε έναν τουρισμό που καταναλώνει το φυσικό κεφάλαιο και σε έναν τουρισμό που το προστατεύει.

Η φύση της Ζακύνθου είναι μέρος του τουριστικού προϊόντος.

Η Caretta caretta δεν είναι απλώς ένα ζώο που προσελκύει επισκέπτες. Είναι σύμβολο της ταυτότητας του νησιού.

Εάν καταστραφεί ο βιότοπος, μακροπρόθεσμα καταστρέφεται και ένα σημαντικό μέρος της ίδιας της τουριστικής αξίας της Ζακύνθου.

Η αποκατάσταση πρέπει να ξεκινήσει από την αυστηρή προστασία των παραλιών ωοτοκίας. Χρειάζεται σαφής οριοθέτηση των ζωνών προστασίας και αυστηρή τήρηση των κανόνων.

Ο τεχνητός φωτισμός πρέπει να περιοριστεί δραστικά στις παραλίες ωοτοκίας.

Οι ανθρώπινες δραστηριότητες πρέπει να προσαρμόζονται στη φέρουσα ικανότητα κάθε παραλίας.

Η κίνηση των σκαφών πρέπει να ελέγχεται αποτελεσματικά.

Η παράνομη δόμηση και οι αυθαίρετες επεμβάσεις πρέπει να αντιμετωπίζονται άμεσα.

Παράλληλα, πρέπει να ολοκληρωθεί το θεσμικό πλαίσιο προστασίας του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου και να εφαρμοστεί ουσιαστικά το Σχέδιο Δράσης για την Caretta caretta.

Και κάτι ακόμη είναι απαραίτητο.

Η τμηματική αποκατάσταση των υποβαθμισμένων οικοτόπων.

Δεν αρκεί να προστατεύουμε ό,τι έχει απομείνει. Πρέπει να επαναφέρουμε όπου είναι δυνατόν τη φυσική λειτουργία των παραλιών, των αμμοθινών και των παράκτιων περιοχών.

Το μάθημα της Ζακύνθου

Η Ζάκυνθος μας δείχνει κάτι πολύ σημαντικό.

Η φύση μπορεί να ανακάμψει όταν προστατεύεται.

Οι χιλιάδες φωλιές της Caretta caretta είναι η απόδειξη.

Αλλά η επιτυχία δεν πρέπει να μετριέται μόνο με τον αριθμό των φωλιών.

Πρέπει να μετριέται με την ποιότητα ολόκληρου του οικοσυστήματος.

Η πραγματική επιτυχία θα έρθει όταν η προστασία της φύσης δεν χρειάζεται να λειτουργεί απέναντι στην τουριστική ανάπτυξη, αλλά θα αποτελεί βασικό στοιχείο της.

Η Ζάκυνθος δεν χρειάζεται λιγότερο τουρισμό.

Χρειάζεται λιγότερη περιβαλλοντική πίεση ανά επισκέπτη.

Και αυτό είναι ένα μοντέλο ανάπτυξης που μπορεί να γίνει παράδειγμα για ολόκληρη τη Μεσόγειο.

Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος