Όταν τα φράγματα δεν γεμίζουν πια, η λύση δεν είναι περισσότερες γεωτρήσεις αλλά μια νέα φιλοσοφία διαχείρισης του νερού
Η Κρήτη υπήρξε διαχρονικά ένα νησί που έμαθε να ζει με την έλλειψη νερού. Οι κάτοικοί της κατασκεύαζαν στέρνες, αξιοποιούσαν κάθε πηγή και διαχειρίζονταν με φειδώ έναν φυσικό πόρο που ποτέ δεν ήταν ανεξάντλητος. Σήμερα, όμως, η πραγματικότητα είναι διαφορετική και πιο απαιτητική. Τα τελευταία χρόνια, οι βροχοπτώσεις παρουσιάζουν σημαντική μεταβλητότητα, οι περίοδοι ξηρασίας γίνονται μεγαλύτερες και τα μεγάλα φράγματα του νησιού δεν γεμίζουν πλέον με τη συχνότητα και την πληρότητα που γέμιζαν πριν από λίγες δεκαετίες. Παράλληλα, η συνεχής αύξηση των αναγκών σε νερό για ύδρευση, τουρισμό και άρδευση δημιουργεί ολοένα και μεγαλύτερη πίεση στους υπόγειους υδροφορείς. Η εικόνα αυτή δεν αποτελεί μια προσωρινή δυσκολία. Είναι η νέα πραγματικότητα της Κρήτης.
Για πολλά χρόνια, η απάντηση στο πρόβλημα ήταν σχεδόν πάντοτε η ίδια. Μία ακόμα νέα γεώτρηση, ένα μεγαλύτερο φράγμα, ένας νέος ταμιευτήρας. Σήμερα, όμως, γίνεται φανερό ότι ακόμη και τα μεγαλύτερα έργα αποθήκευσης νερού δεν επαρκούν όταν η φυσική αναπλήρωση των υδατικών πόρων μειώνεται. Η διαχείριση του νερού στην Κρήτη πρέπει να περάσει σε μια νέα εποχή. Από τη λογική της συνεχούς αναζήτησης νέων ποσοτήτων νερού, στη λογική της ορθολογικής αξιοποίησης κάθε διαθέσιμου κυβικού μέτρου.
Ένας από τους σημαντικότερους και περισσότερο αναξιοποίητους πόρους είναι τα επεξεργασμένα αστικά λύματα. Παρότι η σύγχρονη τεχνολογία επιτρέπει την ασφαλή επαναχρησιμοποίησή τους για άρδευση, μεγάλο μέρος αυτού του πολύτιμου νερού εξακολουθεί να απορρίπτεται στη θάλασσα. Σε ένα νησί που αντιμετωπίζει ολοένα και συχνότερα συνθήκες λειψυδρίας, αυτή η πρακτική δεν μπορεί να συνεχιστεί. Η επαναχρησιμοποίηση των επεξεργασμένων υδάτων πρέπει να αποτελέσει βασικό άξονα της υδατικής πολιτικής της Κρήτης. Με τον τρόπο αυτό θα περιοριστούν οι αντλήσεις από τους υπόγειους υδροφορείς, θα μειωθεί ο κίνδυνος υφαλμύρινσης των παράκτιων περιοχών και θα ενισχυθεί η ανθεκτικότητα του νησιού απέναντι στην κλιματική αλλαγή.
Παράλληλα, είναι πλέον αναγκαίο να ανοίξει ένας ειλικρινής δημόσιος διάλογος για τις μη παραγωγικές καταναλώσεις νερού. Σε περιόδους υδατικής κρίσης δεν μπορεί να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο όλες οι χρήσεις. Η άρδευση εκτεταμένων χλοοταπήτων, διακοσμητικών φυτεύσεων υψηλής κατανάλωσης και άλλων μη παραγωγικών χώρων πρέπει να επανεξεταστεί. Το νερό αποτελεί δημόσιο φυσικό αγαθό και η χρήση του οφείλει να δίνει προτεραιότητα στην ύδρευση, στη γεωργική παραγωγή και στη διατήρηση των φυσικών οικοσυστημάτων.
Εξίσου σημαντική είναι η επιστροφή σε μια πρακτική που χαρακτήριζε επί αιώνες την Κρητική αρχιτεκτονική. Δηλαδή τη συλλογή του βρόχινου νερού. Οι παραδοσιακές στέρνες αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος κάθε κατοικίας. Σήμερα, ενώ διαθέτουμε προηγμένα τεχνικά μέσα, αφήνουμε τεράστιες ποσότητες βρόχινου νερού να χάνονται μέσω των δικτύων απορροής και να καταλήγουν στη θάλασσα. Ίσως έχει έρθει η στιγμή να θεσπιστεί η υποχρεωτική εγκατάσταση δεξαμενών συλλογής ομβρίων σε όλα τα νέα κτίρια και, παράλληλα, να δοθούν οικονομικά κίνητρα για την εγκατάστασή τους στα υφιστάμενα σπίτια, τις ξενοδοχειακές μονάδες και τα δημόσια κτίρια. Το συλλεγόμενο νερό μπορεί να καλύπτει ανάγκες όπως η άρδευση, ο καθαρισμός και άλλες μη πόσιμες χρήσεις, μειώνοντας αισθητά την κατανάλωση πόσιμου νερού.
Η Κρήτη έχει αποδείξει πολλές φορές στην ιστορία της ότι μπορεί να προσαρμόζεται στις δύσκολες συνθήκες. Σήμερα καλείται να πρωτοπορήσει ξανά, υιοθετώντας ένα νέο μοντέλο διαχείρισης των υδατικών πόρων που θα βασίζεται στην εξοικονόμηση, την επαναχρησιμοποίηση, την προστασία των υπόγειων υδροφορέων και τη συλλογή του βρόχινου νερού. Η εποχή της αφθονίας έχει παρέλθει. Το νερό δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένο. Η Κρήτη μπορεί να αποτελέσει το πρώτο μεγάλο παράδειγμα προσαρμογής της Ελλάδας στη νέα εποχή της λειψυδρίας. Το ερώτημα δεν είναι αν θα αλλάξουμε τον τρόπο που διαχειριζόμαστε το νερό. Το ερώτημα είναι αν θα προλάβουμε να τον αλλάξουμε εγκαίρως.
Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος
ppellados.gr
